Tin tức - Sự kiện Hoạt động của cục TGPL

Kết quả 04 năm triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng

Thứ sáu, 30/12/2011 - 12:00 AM

Để triển khai thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT có hiệu quả, ngày 07/3/2008, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 259/QĐ-BTP thành lập Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng (sau đây gọi tắt là Hội đồng) ở Trung ương và Tổ giúp việc cho Hội đồng

Thực hiện Thông tư liên tịch số 10/2007/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-VKSNDTC-TANDTC ngày 28/12/2007 của Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng (Thông tư liên tịch số 10/TTLT), với sự nỗ lực của các ngành có liên quan từ Trung ương đến địa phương, sự chủ động, tích cực thực hiện nhiệm vụ của cơ quan thường trực Hội đồng phối hợp về trợ giúp pháp lý (TGPL) trong hoạt động tố tụng ở Trung ương và cấp tỉnh, công tác phối hợp về TGPL trong hoạt động tố tụng đã đạt được nhiều kết quả có ý nghĩa thiết thực, góp phần tích cực trong việc thiết lập, củng cố mối quan hệ phối hợp về TGPL trong hoạt động tố tụng, bảo vệ tốt nhất quyền được TGPL của người được TGPL. Sau 04 năm thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT thì Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng ở Trung ương đã đạt được những thành tích cụ thể như sau:


1. Việc thành lập Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng và ban hành Quy chế, Kế hoạch hoạt động của Hội đồng


Để triển khai thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT có hiệu quả, ngày 07/3/2008, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã ban hành Quyết định số 259/QĐ-BTP thành lập Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng (sau đây gọi tắt là Hội đồng) ở Trung ương và Tổ giúp việc cho Hội đồng. Ngày 20/02/2009, Chủ tịch Hội đồng Trung ương đã ban Quyết định số 430/QĐ-HĐPH ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng Trung ương. Hàng năm, Hội đồng Trung ương đều ban hành Kế hoạch hoạt động của liên ngành về TGPL trong tố tụng, Kế hoạch kiểm tra liên ngành nhằm hướng dẫn thực hiện triển khai hoạt động trên toàn quốc (Quyết định số 431/QĐ-HĐPH ban hành Kế hoạch hoạt động năm 2009, Quyết định số 642/QĐ-HĐPH ngày 02/02/2010 ban hành Kế hoạch hoạt động năm 2010, Quyết định số 1164/QĐ-HĐPH ngày 05/7/2011 ban hành Kế hoạch hoạt động năm 2011).


Ở địa phương, theo hướng dẫn của Thường trực Hội đồng Trung ương, các Sở Tư pháp đã phối hợp với các cơ quan, ngành thành viên ở cấp tỉnh trình Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ra Quyết định thành lập Hội đồng phối hợp liên ngành về TGPL trong tố tụng ở cấp tỉnh và thành lập Tổ giúp việc cho Hội đồng. Đến nay, tất cả 63/63 địa phương đều đã thành lập xong Hội đồng phối hợp liên ngành, Tổ giúp việc của Hội đồng và các Hội đồng đều đã ban hành Quy chế hoạt động. Trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ, do có sự luân chuyển cán bộ hoặc cần bổ sung thành viên để phù hợp với đặc thù vùng, miền hoặc để đồng bộ với tổ chức, bộ máy hành chính trên địa bàn và thuận lợi hơn trong việc tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa các thành viên, đến nay, có 34 Hội đồng cấp tỉnh đã kịp thời củng cố, kiện toàn, bổ sung thành viên Hội đồng và thành viên Tổ giúp việc. Một số tỉnh đang tiếp tục củng cố, kiện toàn Hội đồng và Tổ giúp việc.


Về cơ bản, việc thành lập Hội đồng liên ngành ở Trung ương và địa phương, xây dựng Quy chế và Kế hoạch hoạt động đã được thực hiện tốt. Các Quy chế và Kế hoạch này đã được tổ chức triển khai thực hiện tương đối kịp thời, bước đầu đạt được những kết quả nhất định. Mặc dù các hoạt động của Hội đồng chưa đồng bộ và đều khắp trên cả nước nhưng đã góp phần định hình cơ chế phối hợp và tăng cường trách nhiệm của mỗi ngành thành viên.


2. Công tác quán triệt, tập huấn và truyền thông về trợ giúp pháp lý


2.1. Quán triệt Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT


Ở Trung ương, các ngành thành viên Hội đồng trong phạm vi trách nhiệm của mình đã tổ chức quán triệt đến các đơn vị trong toàn ngành về các quy định của Luật Trợ giúp pháp lý có liên quan và nội dung của Thông tư liên tịch số 10/TTLT.


Đối với địa phương, ngay sau khi Thông tư liên tịch số 10/TTLT có hiệu lực, thực hiện hướng dẫn của Bộ Tư pháp, các Sở Tư pháp đã chủ động tham mưu giúp Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tổ chức Hội nghị quán triệt các nội dung cơ bản của Luật Trợ giúp pháp lý, Nghị định số 07/2007/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 10/TTLT cho các đối tượng là người tiến hành tố tụng và các chức danh tư pháp khác làm việc trong các cơ quan tiến hành tố tụng. Nội dung quán triệt phong phú, đa dạng, không chỉ tập trung về nội dung của Luật TGPL, Thông tư liên tịch số 10/TTLT mà còn làm rõ, sâu sắc hơn về nội dung của các văn bản hướng dẫn nghiệp vụ liên quan đến từng ngành, từng vị trí công tác. Đồng thời, thảo luận về các vướng mắc trong quá trình phối hợp trước đây và các giải pháp khắc phục. Sau hội nghị quán triệt chung, một số cơ quan tiến hành tố tụng đã thực hiện việc quán triệt nội dung Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT đến các cán bộ, công chức, nhất là người tiến hành tố tụng (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán, Thư ký Toà án) và cán bộ, nhân viên trong toàn đơn vị.


2.2. Công tác tập huấn, truyền thông về trợ giúp pháp lý


Cùng với việc quán triệt Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT, với tư cách là cơ quan thường trực Hội đồng Trung ương, Bộ Tư pháp đã trực tiếp giới thiệu, phổ biến nội dung Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT đến các cán bộ chủ chốt của các cơ quan tiến hành tố tụng ở một số địa phương (Hoà Bình, Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, Điện Biên, Hà Nội, Nam Định, Hà Giang, Bắc Kạn…); trang bị các văn bản pháp luật về TGPL cho các thành viên Hội đồng cấp tỉnh (Giám đốc Sở Tư pháp, Giám đốc Trung tâm TGPL và các đồng chí lãnh đạo của các cơ quan tiến hành tố tụng) trên toàn quốc.


Tại các hội nghị triển khai công tác hàng năm, hội nghị chuyên đề, các lớp bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn, nghiệp vụ, Tòa án nhân dân tối cao đã đưa nội dung trợ giúp pháp lý, các quy định về nhiệm vụ, trách nhiệm của Tòa án, Thẩm phán, công chức của ngành trong công tác này vào phổ biến, quán triệt nhằm nâng cao nhận thức về vai trò, ý nghĩa của công tác trợ giúp pháp lý. Bên cạnh đó, ngành Tòa án còn áp dụng công nghệ thông tin trong các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận nhanh chóng, hiệu quả. Đó là việc mở hộp thư điện tử để các cơ quan, tổ chức và cá nhân gửi các thông tin liên quan đến các hoạt động của Tòa án, trong đó có nhiều nội dung yêu cầu hỏi đáp trong lĩnh vực trợ giúp pháp lý. Trên website của Tòa án nhân dân tối cao và của một số Tòa án nhân dân địa phương (thành phố Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, …), ngoài các thông tin về hoạt động của ngành còn dành chuyên mục riêng về TGPL, trong đó hướng dẫn về đối tượng, trình tự, thủ tục,...


Bộ Công an phối hợp chặt chẽ với các cơ quan truyền thông xây dựng, phát hành nhiều chương trình giải đáp, tư vấn pháp luật, phối hợp với cơ quan báo chí, xuất bản của ngành như Báo Công an nhân dân, Truyền hình Công an nhân dân, Nhà xuất bản Công an nhân dân… xuất bản các ấn phẩm, tài liệu có lồng ghép phổ biến một số nội dung quan trọng của Thông tư liên tịch số 10/TTLT đến toàn thể cán bộ trong ngành và nhân dân.


Tất cả các tỉnh, thành phố trên toàn quốc đã tổ chức tập huấn, nâng cao kiến thức và nhận thức pháp luật về TGPL và nội dung của Thông tư liên tịch số 10/TTLT cho người tiến hành tố tụng và các chức danh tư pháp khác làm việc trong các cơ quan tiến hành tố tụng, có sự tham gia của đại diện của Sở Tài chính và người tiến hành tố tụng trong quân đội.
Đồng thời, các địa phương đẩy mạnh công tác truyền thông pháp luật về TGPL nói chung và TGPL trong hoạt động tố tụng nói riêng đến với đông đảo người dân, nhất là người dân vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Ở một số địa phương, nội dung cơ bản của Thông tư liên tịch số 10/TTLT còn được giới thiệu trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc biên soạn thành tờ gấp pháp luật để phát cho cán bộ và nhân dân. Bên cạnh đó, các địa phương còn xác lập cơ chế phối hợp thông tin giữa Trung tâm TGPL nhà nước với các cơ quan tiến hành tố tụng trong việc giới thiệu hoặc đề nghị cử người tham gia tố tụng để đại diện, bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được TGPL.


Nhìn chung, công tác tập huấn và truyền thông về pháp luật TGPL đã được thực hiện một cách kịp thời, đồng bộ ở Trung ương và ở từng địa phương. Vì vậy, về cơ bản, cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đều đã nhận thức rõ hơn về vai trò của công tác TGPL nói chung và TGPL trong hoạt động tố tụng nói riêng, chú ý áp dụng và tuân thủ các quy định của Thông tư liên tịch số 10/TTLT trong quá trình tác nghiệp điều tra, truy tố, xét xử.


3. Kết quả thực hiện hoạt động phối hợp


3.1. Tổ chức triển khai thực hiện nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của mỗi ngành


- Trung tâm TGPL nhà nước:


Trong phạm vi trách nhiệm được giao, các Trung tâm TGPL trong toàn quốc đã cung cấp và phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng đặt 14.350 Bảng thông tin, Hộp tin về TGPL tại các cơ quan tiến hành tố tụng, Trại tạm giam, Nhà tạm giữ và các cơ quan tiến hành tố tụng trong quân đội, đồn biên phòng, tạo điều kiện thuận lợi cho người được TGPL tiếp cận. Trung tâm cũng đã cung cấp mẫu đơn, giấy tờ có liên quan đến TGPL cho người tiến hành tố tụng để kịp thời cung cấp cho người được TGPL; thông báo danh sách Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên (tên, địa chỉ, số điện thoại liên hệ).


Đồng thời, các Trung tâm tăng cường công tác thông tin, truyền thông pháp luật về TGPL đến với nhân dân; kiểm tra diện người được TGPL, cử người thực hiện TGPL tham gia tố tụng; kiểm tra, giám sát, đánh giá chất lượng và nghiệm thu vụ việc TGPL đã hoàn thành; thực hiện việc chi trả bồi dưỡng cho Luật sư cộng tác viên cũng như phụ cấp vụ việc cho Trợ giúp viên pháp lý.


- Các cơ quan Điều tra, Viện kiểm sát nhân dân, Toà án nhân dân các cấp ở địa phương, Trại tạm giam, Nhà tạm giữ:
Phần lớn các cơ quan này đã thực hiện việc niêm yết công khai Bảng thông tin về TGPL, đặt Hộp tin TGPL; cung cấp thông tin, giải thích, hướng dẫn người được TGPL và người thân thích của họ về quyền được TGPL; hướng dẫn các thủ tục để được TGPL. Một số cơ quan tiến hành tố tụng đã rất tích cực, chủ động, sáng tạo trong việc thực hiện các nhiệm vụ này, như ngành Toà án Thành phố Hồ Chí Minh đã biên soạn biểu mẫu “Biên bản giải thích và hướng dẫn tiếp cận thông tin về quyền được TGPL” để phổ biến cho các Toà chuyên trách của Thành phố. Trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử đã phát hiện và giới thiệu các trường hợp thuộc diện được TGPL đến với tổ chức thực hiện TGPL để được trợ giúp.


Đến nay, các cơ quan tố tụng đã thực hiện việc cấp khoảng hơn 20.000 lượt giấy chứng nhận người bào chữa, người bảo vệ quyền lợi của bị cáo, đương sự trong vụ án hình sự, dân sự, hành chính cho Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên theo đúng quy định tại Điều 39 Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT. Vì vậy, chưa có trường hợp nào Tòa án phải từ chối cấp giấy chứng nhận tham gia tố tụng cho Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư cộng tác viên bị thay đổi do chưa đủ điều kiện tham gia hoặc vi phạm về tư cách đạo đức, vi phạm pháp luật.


Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên sau khi được cấp giấy chứng nhận tham gia tố tụng đều được Tòa án tạo điều kiện trong việc nghiên cứu hồ sơ, thu thập, củng cố chứng cứ tham gia tố tụng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp và được thông báo lịch xét xử, giải quyết vụ án, bảo đảm cho Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ của người bào chữa, người đại diện, người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự theo quy định của pháp luật tố tụng. Các cơ quan này cũng đã thực hiện nghiêm túc việc xác nhận về thời gian mà Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên trợ giúp pháp lý làm việc, nghiên cứu hồ sơ tại cơ quan mình.


Việc tham gia tố tụng của Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên đã góp phần quan trọng bảo đảm để các vụ án được giải quyết, xét xử khách quan, chính xác, đúng pháp luật, đồng thời bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp các đương sự là người được TGPL.


3.2. Phối hợp xây dựng và quản lý đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý


Cơ quan thường trực Hội đồng có nhiều nỗ lực trong việc đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ người thực hiện TGPL, nhất là đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý. Đến nay, trong toàn quốc đã có 304 Trợ giúp viên pháp lý, 8.535 cộng tác viên, trong đó có hơn 1.045 Luật sư cộng tác viên. Tại một số địa phương miền núi (Điện Biên, Lai Châu…), các cơ quan tố tụng đã tích cực giới thiệu cán bộ làm cộng tác viên TGPL. Tuy nhiên, số lượng cán bộ ở các cơ quan tố tụng tham gia làm cộng tác viên TGPL chưa nhiều do còn cách hiểu chưa thống nhất về cộng tác viên của Trung tâm TGPL và sự ràng buộc bởi quy chế làm việc của mỗi ngành.


Nhìn chung, các Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên đã có nhiều cố gắng trong việc chủ động tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi nâng cao trình độ, kỹ năng TGPL. Theo đánh giá của các cơ quan tiến hành tố tụng, nhiều Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên đã đầu tư thời gian, nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ án, chuẩn bị bài bào chữa chu đáo và tranh luận sôi nổi tại phiên tòa, vì vậy đã bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL.


3.3. Về số lượng và chất lượng các vụ việc tham gia tố tụng


Trong gần 04 năm thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT, đã có 25.765 vụ việc TGPL được thực hiện bằng hình thức tham gia tố tụng, trong đó, Trợ giúp viên pháp lý thực hiện 3.846 vụ (chiếm 15%) tăng đáng kể so với giai đoạn trước khi thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT (trước năm 2008). Tại nhiều tỉnh (Quảng Ninh, Hải Phòng v.v...), số vụ việc do các cơ quan tố tụng giới thiệu và đề nghị Trung tâm cử Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên thực hiện chiếm tỷ lệ lớn so với số vụ việc do đối tượng tự tìm đến Trung tâm. Các vụ việc sau khi hoàn thành đều được Trung tâm tổ chức kiểm tra, đánh giá chất lượng vụ việc theo Bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng vụ việc TGPL. Ngoài ra, cơ quan tiến hành tố tụng đã tham gia kiểm tra, đánh giá chất lượng tham gia tố tụng của Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư cộng tác viên; thường xuyên phản ánh, thông tin cho Trung tâm TGPL về chất lượng tham gia tố tụng của người thực hiện TGPL để kịp thời có giải pháp khắc phục.


Tuy nhiên, qua báo cáo của các Trung tâm cho thấy số lượng vụ việc tham gia tố tụng chiếm tỷ lệ rất thấp so với tổng số vụ việc do các cơ quan tố tụng thực hiện ; trong đó số vụ việc do Trợ giúp viên pháp lý thực hiện còn hạn chế, nhiều nơi còn ỷ lại vào đội ngũ Luật sư cộng tác viên. Ngoài một số tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa như Hà Giang, Lai Châu, Lào Cai, Điện Biên, đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý thực hiện nhiều vụ việc tố tụng hơn Luật sư , thì hầu hết các tỉnh, Trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng ít hơn Luật sư rất nhiều, thậm chí có tỉnh trong đó có cả thành phố lớn, trong 4 năm chỉ thực hiện được một vài vụ, thậm chí có nhiều tỉnh Trợ giúp viên pháp lý chưa tham gia tố tụng .


Trong các vụ việc được thực hiện, người được TGPL chủ yếu là người chưa thành niên phạm tội, là đối tượng bắt buộc phải có luật sư bào chữa theo quy định tại khoản 2 Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự. Các diện khác như người có công với cách mạng, người nghèo, người dân tộc thiểu số… chiếm tỷ lệ thấp. Đây cũng là một nguyên nhân dẫn đến số lượng vụ việc có Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên tham gia tố tụng còn rất thấp so với số lượng án phải giải quyết của các cơ quan tiến hành tố tụng.


3.4. Công tác chỉ đạo, điều hành, hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của các địa phương


Để triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT có hiệu quả, Hội đồng Trung ương đã tập trung chỉ đạo, hướng dẫn Hội đồng ở địa phương trong việc kiện toàn tổ chức, triển khai hoạt động và tiến hành sơ kết, tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm, kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc và những vấn đề mới phát sinh. Trên cơ sở đề nghị của thành viên Hội đồng (Bộ Quốc phòng), Hội đồng Trung ương đã có văn bản chỉ đạo 39 Hội đồng cấp tỉnh (nơi có các cơ quan tiến hành tố tụng trong quân đội) bổ sung thành viên của quân đội, bộ đội biên phòng vào Hội đồng; thực hiện việc cung cấp Bảng thông tin, Hộp tin, mẫu đơn đề nghị TGPL, tờ gấp pháp luật và các tài liệu pháp luật có liên quan về TGPL để niêm yết và đặt tại trụ sở các cơ quan tiến hành tố tụng, Trại tạm giam, Nhà tạm giữ trong quân đội có trụ sở trên địa bàn tỉnh. Hội đồng Trung ương cũng đã kịp thời chỉ đạo, hướng dẫn việc tổ chức tập huấn về pháp luật TGPL cho các thành viên Hội đồng cấp tỉnh, trong đó có mời đại diện các cơ quan tiến hành tố tụng trong quân đội tham gia; việc xây dựng và đặt Bảng thông tin tại các địa điểm phù hợp, dễ tiếp cận, nội dung thông tin phải đầy đủ, chính xác, dễ đọc, dễ hiểu v.v…Đồng thời, cơ quan thường trực Hội đồng đã phối hợp với Tạp chí Dân chủ và Pháp luật phát hành số chuyên đề về phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng để phát miễn phí cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong toàn quốc. Số Tạp chí chuyên đề đã có nhiều bài phân tích, đánh giá thực trạng, các kinh nghiệm và giải pháp hướng dẫn cụ thể.


3.5. Công tác kiểm tra, tổng kết, đánh giá và báo cáo


Trên cơ sở Kế hoạch kiểm tra liên ngành về TGPL trong hoạt động tố tụng, hàng năm, Hội đồng Trung ương tổ chức các đoàn kiểm tra liên ngành (bình quân mỗi năm 3 đoàn, mỗi đoàn 3 - 4 tỉnh) trên toàn quốc. Trong gần 04 năm qua, các đoàn kiểm tra về TGPL trong hoạt động tố tụng đã tổ chức kiểm tra 24 tỉnh/thành phố tại 03 khu vực (Bắc, Trung, Nam) với sự tham gia của lãnh đạo các ngành (Thứ trưởng Bộ Tài chính, Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Cục trưởng, Phó Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý - Bộ Tư pháp, Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ Tài chính) và cán bộ của các cơ quan Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Tòa án nhân dân tối cao. Nội dung kiểm tra bao gồm toàn diện các hoạt động, trách nhiệm của các ngành thành viên được quy định trong Thông tư liên tịch số 10/TTLT cũng như kế hoạch hoạt động hàng năm. Kết quả kiểm tra cho thấy, việc ban hành Thông tư liên tịch số 10/TTLT là hết sức thiết thực và việc tổ chức thực hiện đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ. Cũng thông qua đợt kiểm tra này, Hội đồng Trung ương đã đánh giá được thực trạng phối hợp về TGPL trong hoạt động tố tụng tại một số địa phương, kịp thời nắm bắt được những khó khăn, vướng mắc nảy sinh trong thực tiễn; qua đó cùng nhau trao đổi, thảo luận, rút kinh nghiệm, tìm ra giải pháp tháo gỡ cũng như tăng cường hơn nữa các hoạt động chỉ đạo, hướng dẫn thống nhất trong toàn quốc, góp phần nâng cao nhận thức về quyền công dân cho cán bộ tiến hành tố tụng. Thông qua các đợt kiểm tra liên ngành, một số thành viên Hội đồng liên ngành cũng đã có những hướng dẫn trực tiếp liên quan đến nhiệm vụ của ngành mình đối với Hội đồng cấp tỉnh.


Để phát huy vai trò của các Hội đồng liên ngành các địa phương, Hội đồng Trung ương đã hướng dẫn các Hội đồng cấp tỉnh tiến hành kiểm tra tình hình phối hợp TGPL trong tố tụng tại các cơ quan, đơn vị cấp huyện. Phần lớn Hội đồng cấp tỉnh đã xây dựng kế hoạch kiểm tra và tổ chức kiểm tra, họp đánh giá kết quả phối hợp, rút kinh nghiệm chấn chỉnh về hiệu quả của công tác phối hợp đối với từng thành viên thuộc các Sở, ban, ngành có liên quan. Nhiều địa phương (Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An v.v...) đã triển khai đồng bộ, rộng khắp công tác kiểm tra, hướng dẫn các cơ sở thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT.


Để tổng kết, đánh giá toàn diện về công tác phối hợp TGPL trong tố tụng, với tư cách là cơ quan thường trực của Hội đồng Trung ương, năm 2010, Bộ Tư pháp đã tổ chức Hội nghị sơ kết 3 năm thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT với sự tham gia của đại diện thành viên Hội đồng Trung ương (Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Tài chính, Tòa án nhân dân tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao), Hội đồng cấp tỉnh và Tổ giúp việc gồm Giám đốc Sở Tư pháp và đại diện lãnh đạo: Sở Công an, Sở Tài chính, Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Viện Kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Văn phòng quân khu, Giám đốc Trung tâm TGPL nhà nước.


Hội nghị đã phân tích, đánh giá và làm rõ thực trạng 03 năm triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10 trên cơ sở báo cáo trực tiếp, trao đổi, thảo luận về hoạt động cụ thể trong thực tiễn thực hiện công tác phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng của các địa phương; thảo luận về những thuận lợi, khó khăn, vướng mắc và các sáng kiến của Hội đồng cấp tỉnh; nhận diện rõ các vấn đề mới phát sinh và xác định các vấn đề cần đề xuất, kiến nghị Hội đồng Trung ương, các cơ quan có thẩm quyền, các Bộ, ngành liên quan về các vấn đề cần sửa đổi, bổ sung pháp luật, chính sách và chỉ đạo hướng dẫn nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác phối hợp về TGPL trong hoạt động tố tụng trên phạm vi toàn quốc.


Đầu năm 2011, các ngành thành viên của Hội đồng Trung ương đã tổ chức sơ kết việc thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT trong ngành mình. Theo báo cáo, trong phạm vi nhiệm vụ của mình, mỗi ngành đều đã tổ chức tương đối tốt các nội dung phối hợp theo quy định tại Thông tư liên tịch số 10/TTLT và đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ. Bên cạnh đó, các ngành cũng nêu những khó khăn, tồn tại và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả phối hợp trong thời gian tới.
Hàng năm, Hội đồng cấp tỉnh có báo cáo hoạt động gửi Thường trực Hội đồng Trung ương nhưng một số địa phương thực hiện chưa tốt chế độ báo cáo đã gây khó khăn cho việc theo dõi, nắm bắt thông tin chung về hoạt động TGPL trong tố tụng của các Hội đồng trong toàn quốc. Qua các báo cáo, nhiều Hội đồng đã phân tích những thuận lợi, khó khăn trong công tác phối hợp tại địa phương cũng như có một số đề xuất, kiến nghị với các ngành thành viên.


Nhìn chung, sau 04 năm triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT cho thấy việc ban hành Thông tư là hết sức cần thiết, tạo cơ chế phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng một cách chặt chẽ và hiệu quả; không chỉ thống nhất được quan điểm, phương pháp và cách thức phối hợp mà còn tăng cường hơn nữa mối quan hệ phối hợp giữa các Bộ, ngành thành viên của Hội đồng; tạo thuận lợi rất lớn cho người thực hiện TGPL trong quá trình tham gia tố tụng, bảo vệ tốt quyền và lợi ích hợp pháp cho đông đảo người dân thuộc diện được TGPL, tác động tích cực đến quá trình cải cách tư pháp ở Việt Nam.


Bên cạnh đó, công tác phối hợp về TGPL trong hoạt động tố tụng được thực hiện có kết quả tốt còn góp phần nâng cao nhận thức của các cơ quan, tổ chức, cá nhân về ý nghĩa, tầm quan trọng của chính sách TGPL trong hoạt động tố tụng. Từ đó nêu cao tinh thần trách nhiệm trong công tác chuyên môn, có ý thức phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, ban ngành thành viên thông qua việc giúp người dân tìm hiểu các quy định pháp luật về TGPL trong hoạt động tố tụng, giới thiệu, hướng dẫn người dân đến các tổ chức thực hiện TGPL để được tư vấn, hướng dẫn, cử Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ.


Các cơ quan tiến hành tố tụng, Trại tạm giam, Nhà tạm giữ, Trung tâm TGPL nhà nước cơ bản đã tổ chức thực hiện tốt trách nhiệm của mình theo quy định của Thông tư liên tịch số 10/TTLT; công tác kiểm tra, giám sát, đôn đốc ngày càng được chú trọng và quan tâm hơn. Vì vậy, phần lớn các nhiệm vụ phối hợp được đề ra trong Thông tư liên tịch số 10/TTLT và Kế hoạch hoạt động hàng năm của liên ngành các cấp đã được tổ chức thực hiện đạt kết quả cao và hoàn thành theo tiến độ đã đề ra. Số lượng vụ việc TGPL thực hiện bằng hình thức tham gia tố tụng tăng lên, chất lượng vụ việc do Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên thực hiện tại các cơ quan tiến hành tố tụng được bảo đảm, góp phần giúp các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng điều tra, truy tố, xét xử khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, hạn chế oan sai, giảm bớt kháng cáo, kháng nghị, tăng cường pháp chế XHCN.


Bên cạnh những kết quả đã đạt được, trong quá trình triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT còn có những khó khăn, tồn tại và hạn chế sau đây:


Thứ nhất, việc tổ chức triển khai thực hiện Thông tư liên tịch số 10/TTLT ở một số địa phương còn chậm hoặc Hội đồng đã thành lập nhưng chậm ban hành Kế hoạch nên chưa có cơ sở để thực hiện có hiệu quả. Thành viên của một số Hội đồng không ổn định, thường xuyên bị thay đổi, chưa kịp thời được bổ sung, thay thế. Công tác chỉ đạo, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của Hội đồng liên ngành có lúc chưa kịp thời. Các Bộ, ngành là thành viên của Hội đồng Trung ương và một số Hội đồng cấp tỉnh chưa ban hành văn bản chỉ đạo theo ngành dọc về những vấn đề liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ theo nội dung Thông tư liên tịch số 10/TTLT.


Thứ hai, việc tổ chức quán triệt Luật Trợ giúp pháp lý và Thông tư liên tịch số 10/TTLT cho người tiến hành tố tụng và người thực hiện TGPL còn chậm và chưa toàn diện. Phần lớn các địa phương mới chỉ thực hiện quán triệt cho cán bộ chủ chốt của cơ quan tiến hành tố tụng mà chưa thực hiện cho tất cả những người tiến hành tố tụng, dẫn đến tình trạng nhận thức chưa thống nhất trong quá trình phối hợp.


Thứ ba, công tác truyền thông, phổ biến pháp luật về TGPL trong hoạt động tố tụng ở một số địa phương còn mang tính thời vụ, thiếu thường xuyên, liên tục. Các địa phương tổ chức tập huấn thường không xây dựng kế hoạch, do đó chưa xác định được nội dung, đối tượng cần tập huấn. Việc phổ biến, giới thiệu nội dung về TGPL trong hoạt động tố tụng trên các phương tiện thông tin đại chúng chưa đa dạng và không thường xuyên.


Việc cung cấp Bảng thông tin, Hộp tin, tờ gấp pháp luật, danh sách và địa chỉ của Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên và đơn yêu cầu TGPL, tờ gấp pháp luật… chưa đầy đủ và kịp thời; nội dung thông tin chưa khái quát hết được các quy định cơ bản về người được TGPL, quyền và nghĩa vụ của người được TGPL, trình tự, thủ tục TGPL...; cách trình bày, diễn đạt còn khuôn mẫu, khó hiểu, chữ in nhỏ khó đọc. Cũng có nơi, sau một thời gian sử dụng, Bảng tin, Hộp tin đã bị hư hỏng nhưng chưa được sửa chữa hoặc thay thế. Tại một số địa phương, Trung tâm TGPL đã cung cấp đầy đủ Bảng thông tin và Hộp tin TGPL nhưng cơ quan tố tụng chưa lắp đặt kịp thời, đúng vị trí, người bị tạm giữ, tạm giam không tiếp cận nên chưa phát huy được tác dụng của Bảng tin và Hộp tin.


Thứ tư, chất lượng vụ việc tham gia tố tụng chưa đồng đều. Ở một số địa phương, có tình trạng Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên chưa nghiên cứu kỹ hồ sơ vụ việc, không tham gia đầy đủ các hoạt động tố tụng (như gặp bị can, bị cáo; thu thập chứng cứ...), có trường hợp khi ra Toà thường chỉ đề nghị áp dụng các tình tiết giảm nhẹ nhưng không có lập luận hoặc chứng cứ cụ thể nên thiếu tính thuyết phục, làm ảnh hưởng đến uy tín của tổ chức TGPL cũng như chất lượng vụ việc TGPL và quyền, lợi ích hợp pháp của người được TGPL.


Thứ năm, một số cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo Thông tư liên tịch số 10/TTLT:


- Một số bản án, quyết định tố tụng ghi chưa đúng tư cách pháp lý của Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư cộng tác viên khi tham gia tố tụng; chưa ghi việc giải thích quyền được TGPL của người được TGPL và quan điểm, luận cứ bào chữa, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thực hiện TGPL; một số trường hợp việc cấp giấy chứng nhận tham gia tố tụng, bản sao bản án, quyết định tố tụng còn chậm, thậm chí không cấp bản án, quyết định tố tụng, không ghi tên người bào chữa do Trung tâm TGPL nhà nước cử trong bản án;


- Việc giải thích về quyền được hưởng TGPL cho người thuộc diện được TGPL cũng như giới thiệu, hướng dẫn họ đến với các tổ chức thực hiện TGPL chưa được thực hiện nghiêm túc, có nơi chỉ giới thiệu người chưa thành niên phạm tội đến Trung tâm TGPL, còn người nghèo, đối tượng chính sách v.v... chưa được các cơ quan tố tụng quan tâm, giới thiệu.


Thứ sáu, công tác kiểm tra hoạt động phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng của Hội đồng Trung ương còn gặp khó khăn về bố trí nhân sự tham gia Đoàn kiểm tra. Thực hiện Kế hoạch kiểm tra hàng năm, Hội đồng Trung ương có Công văn đề nghị các ngành thành viên cử lãnh đạo và cán bộ tham gia đoàn kiểm tra nhưng thường chỉ có 01 cán bộ tham gia hoặc có tình trạng hoãn kiểm tra kéo dài nên việc tổ chức kiểm tra thường không đúng theo kế hoạch đã phê duyệt, làm ảnh hưởng đến sự chuẩn bị các điều kiện cần thiết để tổ chức kiểm tra của cơ quan thường trực Hội đồng cũng như việc chuẩn bị tiếp đón của địa phương.


Tại nhiều địa phương, Hội đồng liên ngành chưa tổ chức kiểm tra, sơ kết, tổng kết công tác phối hợp TGPL trong hoạt động tố tụng để rút kinh nghiệm và đề ra giải pháp khắc phục những khó khăn, vướng mắc.


Thứ bảy, việc triển khai công tác TGPL trong hoạt động tố tụng còn gặp nhiều khó khăn về tài chính. Một số địa phương cấp kinh phí hoạt động cho Hội đồng nhưng còn hạn chế, chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao . Nhiều địa phương (Bắc Kạn, Cao Bằng, Thái Bình, Bạc Liêu, Cần Thơ...), trong 4 năm qua, Uỷ ban nhân dân tỉnh chưa cấp kinh phí cho hoạt động của Hội đồng để triển khai các hoạt động như: tập huấn, xây dựng Bảng tin, Hộp tin TGPL, sao chụp hồ sơ, bản án, tổ chức sơ kết, tổng kết…

 

Minh Đức

Người được TGPL

Thủ tục TGPL

Hỏi đáp pháp luật

Gửi tin bài

Quảng cáo phai 3

Quảng cáo phải 1

Quảng cáo phải 2