Quảng cáo trai 8

Quảng cáo trái 5

Quảng cáo trái 1

Quảng cáo trái 7

Quảng cáo trái 6

Quảng cáo trái 3

Kinh nghiệm quốc tế

Giới thiệu về hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư ở Trung Quốc.

Thứ ba, 21/06/2011 - 12:00 AM

Ở Trung Quốc thuật ngữ “lao động di cư” dùng để chỉ những người đăng ký thường trú ở ngoại thành.

 

Ở Trung Quốc thuật ngữ “lao động di cư” dùng để chỉ những người đăng ký thường trú ở ngoại thành nhưng lại làm việc tại thành phố, những khu vực không phải sản xuất nông nghiệp. Hiện nay, số người lao động di cư ở Trung Quốc đã  lên hơn 200 triệu. Người lao động di cư ngày càng tăng lên là do kết quả của hệ thống quản lý dân số nông thôn và thành thị và tác động của kinh tế thị trường. Người lao động di cư đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc xây dựng thành phố và hiện đại hóa. Tuy nhiên, do hạn chế về nhận thức và điều kiện kinh tế nên người lao động di cư thường bị coi là đối tượng yếu thế và thường bị xâm hại. Để bảo vệ nhân quyền, đặc biệt là quyền của lao động di cư, Chính phủ Trung Quốc đã quan tâm rất nhiều đến việc trợ giúp pháp lý cho nhóm đối tượng này. Từ năm 2006, Chính phủ trung ương đã ban hành hàng loạt chính sách nhằm trợ giúp pháp lý cho lao động di cư. Bài viết này giới thiệu về trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư từ 4 khía cạnh: nhu cầu trợ giúp pháp lý của lao động di cư, thực trạng trợ giúp pháp lý cho lao động di cư, những vấn đề liên quan đến trợ giúp pháp lý cho lao động di cư và những biện pháp Chính phủ Trung Quốc đã áp dụng để thúc đẩy trợ giúp pháp lý cho lao động di cư.

1. Nhu cầu trợ giúp pháp lý của lao động di cư

1.1. Những loại tranh chấp đặc thù liên quan đến người lao động di cư

Năm 2008, Bộ Tư pháp và Tổng cục Thống kê đã tổ chức 1 cuộc khảo sát mẫu về nhận thức của công chúng và nhu cầu trợ giúp pháp lý. Kết quả khảo sát cho thấy trong những năm qua tranh chấp liên quan đến lao động di cư chủ yếu là: khiếu nại yêu cầu trả lương, khiếu nại phát sinh từ việc sử dụng sản phẩm nông nghiệp kém chất lượng; tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất theo hợp đồng; tranh chấp phát sinh từ đuổi việc và bồi thường; khiếu nại từ tai nạn nghề nghiệp và bảo hiểm; bồi thường từ tai nạn giao thông, tranh chấp gia đình. Trong số các vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến người lao động di cư trong năm 2007 thì 43.8% là khiếu nại trả lương; 11.7% là khiếu nại về phúc lợi; và 7.2% là khiếu nại về bồi thường do tai nạn giao thông.

1.2. Việc lựa chọn các biện pháp giải quyết.

 Kết quả khảo sát cho thấy 52% người lao động di cư thích giải quyết thông qua thương lượng, 42,9% tìm sự giúp đỡ của các cơ quan nhà nước có liên quan, trong khi đó, 37,3% nộp đơn xin trợ giúp pháp lý. Tỷ lệ nêu trên cho thấy một mặt trợ giúp pháp lý đã trở nên ngày càng quan trọng trong hệ thống bảo vệ quyền của người lao động di cư, hoạt động này do Chính phủ quản lý; mặt khác một số ít người lao động di cư không biết hoặc biết rất ít về hoạt động trợ giúp pháp lý, điều này đòi hỏi chúng tôi phải phổ biến rộng hơn về hoạt động trợ giúp đến công chúng.

1.3. Nhu cầu trợ giúp pháp lý.

Kết quả cuộc khảo sát cho thấy nhu cầu trợ giúp pháp lý của người lao động di cư sẽ còn tăng bởi các nguyên nhân sau:

- Số người lao động di cư sẽ tăng lên trong những năm tới ở Trung Quốc. Cùng với việc thực hiện chính sách lao động di cư và xây dựng hệ thống bảo hiểm xã hội, ngày càng có nhiều lao động dư thừa từ nông thôn ra thành thị để tìm kiếm một cuộc sống tốt hơn;

- Việc bảo vệ quyền của người lao động di cư vẫn còn chưa được đầy đủ. Do những lý do chủ quan và khách quan tình trạng yếu thế của người lao động di cư sẽ được cải thiện ở một số mặt nào đó nhưng phải mất một thời gian dài. Tình trạng không trả lương hay cắt giảm lương của người lao động di cư vẫn tồn tại ở nhiều nơi. Con số tranh chấp phát sinh từ thương tật và bệnh tật do công việc ngày càng gia tăng;

- Nhu cầu trợ giúp pháp lý của người lao động di cư sẽ tăng lên trong vài năm gần đây. Được trả lương thấp, hạn chế về nhận thức, thiếu kỹ năng tranh tụng và nguồn lực xã hội hạn chế, đó là những yếu tố quyết định sự cần thiết phải trợ giúp pháp lý. Ngoài ra, cùng với việc mở rộng điều kiện và phạm vi trợ giúp pháp lý và nâng cao nhận thức của công chúng về trợ giúp pháp lý thì ngày càng có nhiều người lao động di cư tìm đến trợ giúp pháp lý nhờ giúp đỡ.

2. Thực trạng hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư

Một đặc điểm nổi bật của hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư là hoạt động trợ giúp pháp lý được thực hiện theo khuôn khổ của một hệ thống cụ thể giải quyết tất cả các vướng mắc của người lao động di cư. Những cơ quan liên quan của Chính phủ có trách nhiệm giải quyết các vướng mắc của người lao động di cư có liên quan đến việc trả lương, bảo hiểm lao động, bảo hiểm xã hội, đào tạo và tuyển dụng, việc giáo dục con của người lao động di cư và điều kiện sống, ... Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm về trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật và thông tin về hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư. Mô hình này hữu ích đối với việc thiết lập thông tin và bộ máy liên lạc, hợp tác giữa các cơ quan liên quan và chia sẻ nguồn lực. Với mô hình này thì hàng loạt những vướng mắc của người lao động di cư sẽ được giải quyết ở cấp độ cao hơn, rộng hơn. Các phương thức chủ yếu trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư bao gồm:

2.1. Thiết lập mạng lưới trợ giúp pháp lý và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân yêu cầu trợ giúp pháp lý  

 Các Trung tâm trợ giúp pháp lý cấp tỉnh thành lập các chi nhánh ở các làng, thị trấn, cộng đồng, trụ ở làm việc của phòng lao động, phòng xây dựng và liên đoàn lao động, tổ chức trợ giúp pháp lý lưu động tại nơi ở và nơi làm việc của người lao động di cư, ở những doanh nghiệp quy mô lớn và thị trường lao động. Một số Trung tâm trợ giúp pháp lý thiết lập đường dây nóng để giải đáp các vướng mắc pháp luật của người lao động di cư. Các Trung tâm trợ giúp pháp lý của các thành phố ven biển nơi có nhiều người lao động di cư có các phòng để tiếp nhận yêu cầu trợ giúp pháp lý của người lao động di cư vào những ngày nghỉ và những giờ được nghỉ làm. Bên cạnh việc đề nghị trợ giúp pháp lý tại các Trung tâm trợ giúp pháp lý, một số tỉnh quy định một người có quyền yêu cầu trợ giúp pháp lý tại các công ty luật, văn phòng luật sư hoặc văn phòng công chứng. Trong quá trình thực hiện dịch vụ pháp lý nếu luật sư nhận thấy khách hàng có đủ điều kiện trợ giúp pháp lý thì luật sư sẽ thay mặt khách hàng của mình đề nghị trợ giúp pháp lý. Tất cả các điểm trợ giúp pháp lý và các đợt trợ giúp pháp lý lưu động đều do Trung tâm trợ giúp pháp lý hướng dẫn thực hiện. Do họ nắm được các thông tin đầu tiên về cuộc sống và công việc của người lao động di cư nên việc trợ giúp pháp lý sẽ sát hơn với nhu cầu của họ. Việc xâm phạm quyền của người lao động di cư sẽ bị ngăn chặn trước khi các tranh chấp phát sinh.  

2.2. Mở rộng các điều kiện trợ giúp pháp lý, đơn giản thủ tục và giúp người lao động di cư thụ hưởng trợ giúp pháp lý dễ dàng hơn

Chính sách giải quyết những vướng mắc của người lao động di cư do Hội đồng nhà nước quyết định, quy định rằng tất cả Trung tâm trợ giúp pháp lý các cấp phải đơn giản thủ tục trợ giúp pháp lý và giải quyết các vụ việc trợ giúp pháp lý càng sớm càng tốt. Khi người lao động di cư đề nghị trợ giúp để đòi tiền lương hoặc bảo hiểm thương tật thì các tổ chức trợ giúp pháp lý sẽ không xem xét đến điều kiện tài chính của họ. Ngoài hai loại việc trên, tất cả các yêu cầu trợ giúp pháp lý loại khác đều phải kiểm tra điều kiện tài chính. Tuy nhiên, đa số các Trung tâm trợ giúp pháp lý kiểm tra tài chính không chặt chẽ. Họ xem xét các điều kiện cụ thể của người nộp đơn. Ví dụ, mặc dù điều kiện tài chính của người nộp đơn dường như không đáp ứng được điều kiện khó khăn về tài chính nhưng lại tiên đoán được gánh nặng đối với người đề nghị trợ giúp pháp lý vì một thành viên trong gia đình ốm đau. Theo điều kiện này Trung tâm có thể xác định người nộp đơn đủ điều kiện để được trợ giúp pháp lý. Cùng lúc đó, tất cả các Trung tâm trợ giúp pháp lý đều rút ngắn quy trình kiểm tra. Thậm chí, một số Trung tâm hoàn tất công việc kiểm tra chỉ trong 1 ngày. Đối với những vụ việc liên quan đến nhiều người lao động nhập cư, Trung tâm trợ giúp pháp lý có thể chỉ định các luật trợ giúp pháp lý trước mà không cần kiểm tra điều kiện, rồi sau đó mới phỏng vấn bổ sung. Tất cả những biện pháp trên đều nhằm giúp cho người lao động di cư được trợ giúp pháp lý một cách dễ dàng và thuận tiện hơn.

2.3. Cải cách phương thức thực hiện, mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý và bảo đảm hiệu quả thực tế của hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư

2.3.1. Thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý   

     Hiện nay, chúng tôi đangsoạn thảo Hướng dẫn về thủ tục trợ giúp pháp lý để tăng cường kiểm soát và nâng cao chất lượng vụ việc trợ giúp pháp lý. Bằng cách xây dựng các tiêu chuẩn trong việc tiếp nhận và kiểm tra điều kiện trợ giúp pháp lý, bố trí, chỉ định nhân sự, thực hiện trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư và các công việc khác, hệ thống này đang hướng tới việc bảo đảm chất lượng vụ việc trước khi trợ giúp pháp lý, trong khi trợ giúp pháp lý và sau khi trợ giúp pháp lý. Các biện pháp cụ thể bao gồm: ở những nơi có đủ nguồn nhân lực, Trung tâm trợ giúp pháp lý có thể chỉ định người thực hiện trợ giúp pháp lý theo sự lựa chọn của khách hàng. Đôi khi Trung tâm trợ giúp pháp lý có thể cử cán bộ theo dõi việc đại diện, bào chữa tại các phiên toà và cán bộ đó sẽ có bản đánh giá trên cơ sở đó theo dõi việc bào chữa của luật sư tại tòa án. Cán bộ đó cũng có thể thu thập ý kiến từ thẩm phán, người giải quyết vụ việc và lắng nghe ý kiến của khách hàng. Ý kiến của họ rất quan trọng để đánh giá chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng cách quan trọng và khách quan nhất là đánh giá lẫn nhau, có nghĩa là Trung tâm trợ giúp pháp lý sẽ tổ chức những nhóm chuyên viên có liên quan và luật sư giỏi để đánh giá hoạt động của cán bộ trợ giúp pháp lý và xác định chất lượng của hoạt động theo tiêu chuẩn đã được định ra từ trước. Phương pháp này đang trong giai đoạn thử nghiệm và chỉ áp dụng trong một số vụ việc quan trọng. Ngoài ra, chúng tôi cũng xây dựng một cơ chế giải quyết những khiếu nại để dịch vụ của chúng tôi có thể đáp ứng nhu cầu của người lao động di cư.

2.3.2. Tăng cường sự phối hợp giữa nơi người lao động di cư đến (sau đây gọi là nơi nhập khẩu) và nơi người lao động di cư đi (sau đây gọi là nơi xuất khẩu) 

Trong đasố cácvụ việc liên quan đến người lao động di cư, việc điều tra, thu thập chứng cứ là một việc làm cần thiết. Để giảm chi phí cho vụ việc trợ giúp pháp lý, các Trung tâm trợ giúp pháp lý ở các thành phố, thị trấn khác nhau ký các chương trình phối hợp để xác định quyền và trách nhiệm của mình. Hiện tại, nơi nhập khẩu và nơi xuất khẩu đã hợp tác với nhau trong các vụ việc, chẳng hạn như chuyển đơn, xác định tình trạng tài chính của người nộp đơn, điều tra và thu thập chứng cứ,…

2.3.3. Biện pháp giải quyết tranh chấp thay thế (ADR)

Trong những vụ việc tốn kém về thời gian và tiền bạc chúng tôi đang thí nghiệm áp dụng ADR để giúp người lao động di cư bảo vệ được quyền lợi của họ nhanh chóng. Bằng việc đại diện cho khách hàng trong thương lượng, hoà giải, trọng tài, tranh chấp có thể được giải quyết một cách êm ấm và những nguy hại đối với quyền lợi của khách hàng được ngăn chặn một cách có hiệu quả. Theo những số liệu chưa đầy đủ, khoảng 30% vụ việc trợ giúp pháp lý liên quan đến người lao động di cư được giải quyết bằng biện pháp thay thế.

2.3.4. Cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý chuyên nghiệp cho người lao động di cư

Nơi nhập khẩu thành lập nhóm luật sư chuyên nghiệp hoặc nhóm luật sư tình nguyện để giải quyết những vụ việc cụ thể, như yêu cầu trả lương, đòi bồi thường tai nạn lao động công nghiệp. Bằng việc sử dụng kiến thức chuyên môn và giàu kinh nghiệm, thực hiện những thao tác bảo vệ quyền lợi của khách hàng, đặc biệt, dịch vụ của luật sư có thể tăng tối đa quyền lợi của người lao động di cư và tạo được ảnh hưởng xã hội tốt nhất. Một số nơi hiện nay thí điểm áp dụng biện pháp ký kết hợp đồng làm việc luật sư gia đình giữa gia đình người lao động di cư và luật sư tình nguyện. Tất cả các câu hỏi liên quan đến luật pháp của người lao động di cư và gia đình họ đều được luật sư đã ký hợp đồng trả lời miễn phí.

2.4. Phổ biến pháp luật cho người lao động di cư, hướng dẫn họ sử dụng pháp luật khi giải quyết các tranh chấp

Việc phát triển trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư dựa vào việc nâng cao ý thức của người lao động di cư và tạo không khí để toàn xã hội quan tâm đến quyền lợi của nhóm đối tượng này. Bởi vậy, các Trung tâm trợ giúp pháp lý đẩy mạnh việc truyền thông về trợ giúp pháp lý, cải cách cơ chế truyền thông và mang đến những ý tưởng mới cho các hình thức và mục đích truyền thông. Tất cả các Trung tâm trợ giúp pháp lý đều thông tin về phạm vi, điều kiện, thủ tục trợ giúp pháp lý ở Trung tâm trợ giúp pháp lý, cơ quan và công trường. Tuỳ thuộc vào các loại tranh chấp liên quan đến người lao động di cư mà các Trung tâm trợ giúp pháp lý xuất bản sách hướng dẫn, tờ rơi liên quan đến thương lượng, bồi thường thương tật, luật hôn nhân gia đình để người lao động di cư tham khảo. Ngoài các hình thức truyền thống nêu trên, truyền thông qua đài phát thanh, truyền hình và internet ngày càng trở nên quan trọng. Ví dụ ở quận Baoshan, thành phố Thượng Hải thành lập trường luật bên cạnh trường học dành cho con của người lao động di cư, tổ chức các buổi giảng và thi kiến thức về luật thường xuyên để huy động người lao động di cư tham gia học tập kiến thức pháp lý một cách tích cực. Họ cũng đã biên tập những vụ việc trợ giúp pháp lý thành những câu chuyện và chuyển thể những vụ việc thành tác phẩm văn học và biểu diễn ở khu dân cư. Trung tâm trợ giúp pháp lý ở thành phố Ningbo, tỉnh Zhejiang mở triển lãm những vụ việc điển hình ở các làng xóm và nhà máy. Bằng cách sử dụng các hình thức mà mọi người thích nghe, nhìn và nhận thức của người lao động di cư đã được nâng cao nhanh chóng và mang lại hiệu quả thực sự cho hoạt động truyền thông.

Năm 2007 có 155.277 người lao dộng di cư được nhận dịch vụ trợ giúp pháp lý và 1.170.956 người được tư vấn pháp lý.

3. Những khó khăn đối với hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư

3.1. Sự thiếu hụt nguồn nhân lực và tài chính

Hiện tại, số vụ việc trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư chiếm khoảng 30% số vụ việc trợ giúp pháp lý và con số này sẽ tăng lên trong thời gian tới. Chi phí để thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư thường cao. Hai yếu tố này tất yếu đòi hỏi tăng ngân sách cho cho hoạt động này. Sự thiếu hụt về ngân sách là khó khăn mà chúng tôi gặp phải. Cùng với đó là sự hạn chế về nguồn nhân lực, đặc biệt là ở những nơi nhập khẩu, không thể đáp ứng nhu cầu của người lao động di cư. Ví dụ, ở tỉnh Quảng Đông, một cán bộ trợ giúp pháp lý phải chịu trách nhiệm đối với 36.000 vụ việc của người lao động di cư.

3.2. Cơ chế trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư cần được cải thiện

     Trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư có những đặc thù riêng đòi hỏi phải có những phương pháp riêng và thiết lập cơ chế làm việc chuyên nghiệp. Khi tiếp nhận yêu cầu trợ giúp pháp lý Trung tâm trợ giúp pháp lý gặp khó khăn trong việc kiểm tra tình trạng thực tế của người yêu cầu, việc này đòi hỏi phải có một hệ thống các tiêu chí tài chính cụ thể đáp ứng nhu cầu trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư. Hệ thống hợp tác giữa nơi xuất khẩu lao động và nơi nhập khẩu vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm và hoạt động chưa thường xuyên. Quyền và nghĩa vụ chưa được luật quy định, do đó, chưa có tính bắt buộc và chưa có cơ chế làm việc hiệu quả. Việc chuẩn hoá dịch vụ các biện pháp thay thế là cần thiết.

4. Các biện pháp do Chính phủ Trung Quốc thông qua để đẩy mạnh sự phát triển của hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư

Việc giải quyết các vướng mắc liên quan đến người lao động di cư phải dựa trên tình hình thực tế, phải nhìn vào mục tiêu lâu dài và kết hợp giải quyết những vấn đề nổi cộm trước mắt và thành lập cơ chế lâu dài.

4.1. Tăng cường hơn nữa hoạt động truyền thông

Tất cả các Trung tâm trợ giúp pháp lý phải tăng cường hoạt động truyền thông cho người lao động di cư và toàn xã hội để người lao động di cư nâng cao nhận thức và hình thành ý thức tôn trọng và bảo vệ quyền của mình.

4.2. Tăng nguồn tài chính hỗ trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư

 Chúng tôi sẽ thúc đẩy chính quyền các cấp hỗ trợ thêm kinh phí, chính quyền trung ương và tỉnh sẽ thúc đẩy việc thanh toán qua chuyển khoản. Thành lập Quỹ Trợ giúp pháp lý riêng cho người lao động di cư ở nơi đến có điều kiện tốt. Bằng việc tuyển dụng những luật sư, đội ngũ giúp việc, xây dựng và mở rộng đội ngũ luật sư tình nguyện trợ giúp pháp lý để khắc phục tình trạng thiếu nhân lực.

4.3. Xây dựng cơ chế làm việc và thủ tục trợ giúp pháp lý phù hợp với những đặc điểm của việc trợ giúp pháp lý cho người lao động di cư

     Chuẩn hoá việc đánh giá điều kiện tài chính của người đề nghị trợ giúp pháp lý, sử dụng các biện pháp giải quyết thay thế và sự hợp tác giữa nơi xuất khẩu và nơi nhập khẩu. Chúng tôi đang soạn thảo hướng dẫn để quy định những quyền cơ bản và trách nhiệm của các bên có liên quan, các thủ tục thực hiện.

 

Phan Hà

Người được TGPL

Thủ tục TGPL

Hỏi đáp pháp luật

Gửi tin bài

Quảng cáo phai 3

Quảng cáo phải 1

Quảng cáo phải 2